{"id":6295,"date":"2024-09-26T18:53:54","date_gmt":"2024-09-26T18:53:54","guid":{"rendered":"https:\/\/grosmont.wales\/ffermio-gan-jan-williams-wedii-ddarllen-yn-y-dathliad-cynhaeaf-yn-eglwys-sant-nicolas-grosmont-hydref-2022\/"},"modified":"2025-08-11T09:20:36","modified_gmt":"2025-08-11T09:20:36","slug":"ffermio-gan-jan-williams-wedii-ddarllen-yn-y-dathliad-cynhaeaf-yn-eglwys-sant-nicolas-grosmont-hydref-2022","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/ffermio-gan-jan-williams-wedii-ddarllen-yn-y-dathliad-cynhaeaf-yn-eglwys-sant-nicolas-grosmont-hydref-2022\/","title":{"rendered":"Ffermio gan Jan Williams \u2013 wedi\u2019i ddarllen yn y Dathliad Cynhaeaf yn Eglwys Sant Nicolas, Grosmont, Hydref 2022"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"6295\" class=\"elementor elementor-6295 elementor-3398\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-561fb32 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"561fb32\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;video&quot;,&quot;background_video_link&quot;:&quot;https:\\\/\\\/grosmont.wales\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/09\\\/Grosmont_5.mp4&quot;,&quot;background_play_on_mobile&quot;:&quot;yes&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-background-video-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<video class=\"elementor-background-video-hosted\" role=\"presentation\" autoplay muted playsinline loop><\/video>\n\t\t\t\t\t<\/div>\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-afba791 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"afba791\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5012e3c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"5012e3c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ffermio gan Jan Williams \u2013 wedi\u2019i ddarllen yn y Dathliad Cynhaeaf yn Eglwys Sant Nicolas, Grosmont, Hydref 2022<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a476fcd elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"a476fcd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">10fed Hydref 2022<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e36d72a elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e36d72a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Amaethyddiaeth, diwydiant a gyflwynwyd rhwng 5000CC a 4500CC a<br> yn dal i symud ymlaen heddiw. Ond gadewch i ni deithio&#8217;n \u00f4l mewn amser 2000 o flynyddoedd ar \u00f4l y<br> Daeth pobl Fesolithig i&#8217;n hynysoedd. Wrth ymyl cartref y teulu roedd gwenith a haidd<br> yn cael eu tyfu. Daeth defaid, geifr a gwartheg i mewn o dir mawr Ewrop. Moch<br> yn cael eu dofi o&#8217;r baedd gwyllt oedd eisoes yn byw yn y coedwigoedd.<br> Roedd ffermio wedi dechrau.    <\/p><p><br>Roedd corsydd yn cael eu draenio; roedd coedwigoedd yn cael eu clirio i fwydo twf<br> poblogaeth.<\/p><p><br>Yna ym 1349 cawsom y Pla Du. Bu farw dros draean o&#8217;r boblogaeth a<br> cyfres o dywydd gwael wedi effeithio ar y cynhaeaf (swnio&#8217;n gyfarwydd?). Cymerodd 200<br> blynyddoedd i&#8217;r boblogaeth wella ac yn ystod y cyfnod hwnnw, fe gynhyrchwyd digon o&#8217;r<br> bwyd sydd ei angen.  <\/p><p><br>Wrth i bethau ddechrau gwella, cafodd Harri VIII syniad. Roedd angen arian arno i ariannu<br> ei ymgyrch filwrol, felly dechreuodd ddiddymu&#8217;r mynachlogydd. Sut wnaeth<br> effaith ffermio hyn? Wel, y mynachlogydd oedd y prif dirfeddianwyr a<br> Cymerodd yr hen Harri da eu tir a&#8217;i werthu i&#8217;r uchelwyr a&#8217;r boneddigion tir.<br> Dechreuodd y tirfeddianwyr mawr rentu tir i ffermwyr llai, a elwid yn<br> tenantiaid. Roedd hyn yn golygu bod gan fwy o bobl fynediad at fwyd da. Ffynnodd amaethyddiaeth<br> ac roedd gwelliannau i drafnidiaeth ar hyd afonydd a&#8217;r arfordir yn golygu bod pobl yn<br> cael arian da am eu stoc a&#8217;u grawn.     <\/p><p><br>Yna daeth Jethro Tull (na, nid y gr\u0175p pop). Dyfeisiodd y peiriant hadau<br> felly gellid plannu&#8217;n fwy effeithlon. Arweiniodd hyn yn ei dro at Is-iarll (na, nid<br> y bisged siocled) ond Charles \u201cTurnip\u201d Townsend. Cyflwynodd y<br> maip enwog ym 1730 a arweiniodd at y cylchdro pedwar cnwd, gwenith, maip, haidd a meillion.   <\/p><p>Helpodd meillion i roi maetholion yn \u00f4l i&#8217;r pridd a&#8217;r maip<br> yn cael eu bwydo i&#8217;r gwartheg, a oedd wedyn yn cynhyrchu digon o dail i&#8217;w fwydo&#8217;n \u00f4l iddynt<br> y tir. Arweiniodd hyn at gynhyrchiad cnydau gwell a mwy o fwyd. Rhwng 1750<br> ac 1850 bron \u00e2 threblu&#8217;r boblogaeth a&#8217;r angen am fwy o gynhyrchu bwyd<br> wedi cynyddu.  <\/p><p><br>Erbyn 1891 daeth technoleg oeri ddibynadwy \u00e2 chig wedi&#8217;i rewi rhad i&#8217;r<br> Marchnadoedd Prydain. Roedd brwydr cig rhad a chig cartref wedi dechrau.<br> Camodd Deddfau Seneddol i mewn i helpu gyda phrisiau teg.  <\/p><p><br>Yna daeth y rhyfel a&#8217;r dogni. Doedden ni ddim yn gallu cynnal ein gwlad ein hunain gyda<br> y bwyd sydd ei angen i oroesi. Anogwyd Gerddi Buddugoliaeth a chan y<br> yr Ail Ryfel Byd nid oeddem wedi dysgu dim am fwyd y wlad o hyd<br> angenrheidiol i gynnal ei phobl ei hun. Tra bod y dynion yn mynd i ryfel p\u0175er merched (na<br> eto, nid y gr\u0175p pop) ond Byddin Tir y Menywod, yn tyfu cnydau i fwydo&#8217;r<br> genedl. Yn y pen draw, erbyn 1945, roedd y Llywodraeth wedi dysgu eu gwers a<br> annog ffermio heb fawr o gymhellion.    <\/p><p><br>Beth mae ffermwyr yn ei wynebu heddiw. Bob amser ar gael beth bynnag yw&#8217;r amser a<br> tywydd; rheoli pl\u00e2u a chwyn; clefydau; disgwyliadau cynyddol pobl;<br> rheoliadau tynhau; bwydo poblogaeth sy&#8217;n tyfu&#8217;n barhaus; gofalu am<br> natur a&#8217;r dirwedd. Yn olaf, gan feddwl am yr hyn maen nhw&#8217;n ei adael<br> plant a phlant pawb arall.  <br><br>Erbyn 2050 rhagwelir y bydd y boblogaeth yn tyfu 26%, sy&#8217;n golygu y bydd gan ffermwyr<br> i gynhyrchu mwy o fwyd nag erioed o&#8217;r blaen. Mae rhagfynegiadau cynhesu byd-eang yn nodi hynny<br> Bydd 30% o gynhyrchu bwyd yn gostwng mewn llawer o ranbarthau oherwydd newid hinsawdd. <\/p><p>Mae&#8217;n rhaid i hanner ffermwyr y DU ychwanegu at 20% o&#8217;u hincwm drwy<br> arallgyfeirio: adeiladau fferm i lety gwyliau, anturiaethau ceffylau, cyrsiau golff.<br> Mae hyn i gyd yn tynnu tir allan o gynhyrchu bwyd.<br><br>Ni fu erioed gyfnod mor heriol mewn amaethyddiaeth ond gyda hyn daw<br> cyfle mwy. Mae dyddiau Jethro Tull a Turnip Townsend wedi mynd.<br> Mae ffermwyr yn esblygu eto. Rydyn ni nawr yn siarad am agroforestry, cylchdroi cnydau,<br> permaculture, rheolaeth integredig, gorchudd cnydau, trin cadwraeth,<br> pori hwsmonaeth drawsnewidiol a phori rotoriaidd i enwi ond ychydig, ond hyn<br> bydd yn dod ar gost i&#8217;r ffermwyr a&#8217;r defnyddwyr.  <br><br>Ond rhag i ni anghofio, mae un peth yn sicr. Beth bynnag yw&#8217;r amser, beth bynnag yw&#8217;r<br> tywydd, y ffermwr gostyngedig fydd y lleiafrif sy&#8217;n cynhyrchu am byth<br> bwyd i&#8217;r mwyafrif. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ffermio gan Jan Williams \u2013 wedi\u2019i ddarllen yn y Dathliad Cynhaeaf yn Eglwys Sant Nicolas, Grosmont, Hydref 2022 10fed Hydref 2022 Amaethyddiaeth, diwydiant a gyflwynwyd rhwng 5000CC a 4500CC a yn dal i symud ymlaen heddiw. Ond gadewch i ni deithio&#8217;n \u00f4l mewn amser 2000 o flynyddoedd ar \u00f4l y Daeth pobl Fesolithig i&#8217;n hynysoedd. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"class_list":["post-6295","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6295"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6296,"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6295\/revisions\/6296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/grosmont.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}